“Our true nationality is mankind.”H.G.

ቴምር በረመዳን ምን ምን ጠቀሜታ አለው?

ረመዳን ወር በእስልምና እምነት ተከታዮች ዘንድ በጉጉት የሚጠበቅ ወር ነው። የረመዳን ጾም ጀምበር ወጥታ እስክትጠልቅ ይጸናል።

አማኞቹ ከወትሮው በተለየ ሐይማኖታዊ ሥርዓት በጾምና በዱዓ ፈጣሪያቸውን እየተማፀኑ የሚያሳልፉበትም ቅዱስ ወር ነው።

ታዲያ በረመዳን ወቅት በሙስሊሙ ማኅበረሰብ ብቻ ሳይሆን የእምነቱ ተከታይ ወዳጅ ዘመድ ባላቸው የሌላ እምነት ተከታዮች የሚዘወተሩ ምግቦች አሉ።

ሾርባ፣ ሳምቡሳ፣ ጣፋጭ ብስኩቶችና ቴምር የረመዳን ምግባዊ ትዕምርቶች ናቸው ማለት ይቻላል።

በአንድ ጉዳይ ምክንያት ለማፍጠር ቤቱ መድረስ ያልቻለ፤ መንገድ ላይ ቴምር ገዝቶ ጾምን መግደፍ በዚህ ወቅት እንግዳ ነገር አይደለም።

በዚህ የረመዳን ወር ማስቲካና ብስኩት ሲሸጡ የነበሩ የጎዳና ላይ ነጋዴዎችም ወሳኝ ቦታዎችን እየመረጡ ቴምርን መሸጣቸው የተለመደ ነው።

ለመሆኑ ቴምር በረመዳን ወር ለምን ይዘወተራል?

ቴምር ሐይማኖታዊም ሆነ የጤና ፋይዳ አለው የሚሉት ኡስታዝ ሐሰን ታጁ ናቸው። “በእስልምና ሐይማኖት ግን በቴምር ማፍጠር ሱና ነው” ይላሉ።

እርሳቸው እንደሚሉት ‘ሱና’ ማለት ነብዩ መሐመድ የሰሩት፣ የተገበሩት፣ የተናገሩት አሊያም ሌሎች ሲሰሩት አይተው ያፀደቁት ነው።

ኡስታዝ እንደገለጹልን ነብዩ መሐመድም በሚያፈጥሩበት ጊዜ ቴምርን ይመገቡ ስለነበርና በእምነቱ ተከታዮች ዘንድ እርሳቸው የተናገሩትን፣ የተገበሩትን አሊያም ያፀደቁትን መከተል ‘ምንዳ’ ያስገኛል ተብሎ ስለሚታመን ቴምር ለማፍጠሪያ ተመራጭ ሆኗል።

ቴምር መመገብ ብቻ ሳይሆን የቴምር ፍሬዎቹ ቁጥር ሳይቀር ሐይማኖታዊ ይዘት አለው።

ኡስታዝ ሐሰን ታጁ ምክንያቱን ሲያስረዱም ” ነብዩ መሐመድ ‘አላህ ኢተጋማሽ ቁጥሮችን ይወዳል (3፣ 5፣ 7፣ 9…) የምትመገቧቸው ቴምሮችም ኢተጋማሽ የሆኑ ቁጥሮች መሆን አለበት’ ሲሉ ተናግረዋል፤ ይህም አላህ ኢተጋማሽ መሆኑንና አንድ መሆኑን ያሳዩበት ነው” ይላሉ።

Related stories   መሠረታዊ የኮምፒውተር ደህንነት መጠበቂያ መንገዶች

አንድ ሰው የተመገባቸውን የቴምር ቁጥሮች ኢተጋማሽ ማድረጉ ሌላ መንፈሳዊ ‘ምንዳ’ ያስገኝለታል ሲሉም ያክላሉ።

በመሆኑም በቴምር ማፍጠሩና የፍሬውን ቁጥር ኢተጋማሽ አድርጎ መመገቡ በአንድ ድንጋይ ሁለት ወፍ እንደሚባለው ምንዳን ለማብዛት እንደሚረዳ ያስረዳሉ።

የቴምር እርሻ

የፎቶው ባለመብት,GETTY IMAGES የምስሉ መግለጫ የቴምር እርሻ

“ነብዩ መሐመድ ቴምር በሌለበት ጊዜም በውሃ ጾማቸውን ይፈቱ ነበር” የሚሉት ኡስታዝ ሐሰን፤ በእስልምና እምነት በፍጥሪያ ሰዓት ቴምርን በቅርበት ማግኘት ካልተቻለ በውሃ ጾማቸውን እንዲፈቱ ታዟል ይላሉ።

ይህም የእርሳቸውን ድርጊትና ቃል ለማክበር ሕዝበ ሙስሊሙ ጾሙን በቴምር አሊያም በውሃ ይገድፋል። እርሳቸው ያንን የሚያደርጉበት ምክንያት የጤና አሊያም ማኅበራዊ ፋይዳ ሊሆን እንደሚችልም ኡስታዝ ያክላሉ።

ኡስታዝ እንደነገሩን ቴምርን በተመለከተ ብዙ የተነገሩ ሐዲሶች (የነብዩ መሐመድ ንግግሮች) አሉ።

ነብዩ መሐመድ ከአትክልት ውስጥ ሁሉም ነገሩ (ሥሩም፣ ግንዱም፣ ቅጠሉም፣ ፍሬውም) ጥቅም ላይ የሚውለው ቴምር ነው የሚል ተናግረዋል፤ በጎ በጎ ነገሮችንና ባህሪያትንም በቴምር እየመሰሉ የሚናገሩበት ሁኔታም እንዳለ በምሳሌነት ይጠቅሳሉ።

“በቅዱስ ቁርዓን ውስጥ እያንዳንዱ ሕይወት የተመሠረተው በውሃ ላይ ነው ተብሎ በግልፅ ተቀምጧል፤ በዚህም ምክንያት በቴምር አሊያም በውሃ ይፈጠራል” ይላሉ – ኡስታዝ ሐሰን።

ነገር ግን በረመዳን ወቅት የምንመገባቸው ሌሎች ምግቦች እንደየአካባቢው ባህል የሚወሰን ነው። በእኛ አገር ሳምቡሳ፣ ሾርባ እንዲሁም ሌሎች ምግቦች ይዘወተራሉ። በሌሎች ሙስሊም አገራትም የተለያየ የአመጋገብ ሥርዓትና ምግቦች ቢኖሩም ውሃና ቴምር ግን ሁሉንም የሚያመሳስሉ ናቸው ብለውናል።

ቴምር በሥነ ምግብ ባለሙያ

በኢትዮጵያ ሥነ ምግብ ሶሳይቲ የሥነ ምግብ ባለሙያ የሆኑት አቶ አብነት ተክሌ ቴምር ሙቀትን መቋቋም ከሚችሉ ፍራፍሬዎች ውስጥ የሚመደብ ሲሆን ከሚበቅልበት ቦታ አንፃር ታሪካዊ አመጣጦች ሊኖሩት ይችላል ሲሉ ይጀምራሉ።

Related stories   መሠረታዊ የኮምፒውተር ደህንነት መጠበቂያ መንገዶች

በአብዛኛው የአረብ አገራት ሞቃት በመሆናቸው ቴምር አብቃይም ናቸው። በመሆኑም እዚያ አካባቢ ከመብቀሉ የተነሳ እንደ ልምድ የሚመገቡት ፍራፍሬ በመሆኑ ሊሆን ይችላል ሲሉ ግምታቸውን ያስቀምጣሉ።

በሥነ ምግብ ሳይንስ ግን ቴምር እንደማንኛውም ፍራፍሬ የቫይታሚን ይዘቱ ጠቃሚ እንደሆነ ይገልፃሉ።

እርሳቸው እንደሚሉት ፍራፍሬዎች በቫይታሚን ይዘታቸው አንዱ ካንዱ ቢበላለጡ እንጂ ይዘታቸው ለጤንነት ጠቃሚ ነው።

ጠቃሜታውን ሲያስረዱም ደረቅ የሆነ ካሎሪ ስለማይሰጡ ነው ይላሉ። ለምሳሌ ሙዝ፣ ቴምር ሌሎችም እንደ ስኳር ጣፋጭነታቸውን ብቻ ሳይሆን አብረው ተያይዘው የሚመጡ ንጥረ ነገሮች በውስጣቸው ይዘዋል።

“እነርሱ ባይኖሩ እንደ የቆዳ በሽታ፣ የደም መርጋት የተለያዩ የጤና ችግሮች የመጋለጥ ዕድላችን ሰፊ ይሆን ነበር” የሚሉት ባለሙያው ለዚህ ጠቃሚ ከሚባሉት ፍራፍሬዎች ውስጥ ደግሞ አንዱ ቴምር መሆኑን ይጠቅሳሉ።

ቴምር እንደ ሌሎች ፍራፍሬዎች በውስጡ ጣፋጭነት ያለው ሲሆን የስኳሩ ዓይነት በተለይ ሰውነታችን በፍጥነት አቃጥሎት ደማችን ውስጥ ያለውን ግሉኮስ (የስኳር መጠን) የሚጨምር ስለሆነ ተመራጭ ፍሬ ነው ይላሉ።

በተጨማሪም ቴምር በውስጡ ከፍተኛ አሰር (Fiber) ያለው በመሆኑ በቀጥታ ወደ ሰውነታችን ከመግባቱ በፊት የመፈጨት ሂደት ላይ የመቆየት ባህሪም አለው ይላሉ።

በመሆኑም በረመዳን ወቅት ሰውነታችን ምንም ምግብ ሳያገኝ ስለሚውል ቀኑን ሙሉ የምናደርገው እንቅስቃሴ እንደ ጉልበት የምንጠቀምበት ንጥረ ነገር ከደም ውስጥ ወጥቶ ወደ ሴሎቻችን የሚዘዋወረውን ግሉኮስ ነው።

Related stories   መሠረታዊ የኮምፒውተር ደህንነት መጠበቂያ መንገዶች

በመሆኑም ቀኑን ሙሉ ምግብ ሳንመገብ ስለምንቆይ ጾሙን ስንጨርሰ ይህ ንጥረ ነገር አንሶ ይገኛል። ይህንንም ለመመለስ ጣፋጭ ነገሮች ይወሰዳሉ።

እርሳቸው እንደሚሉት ጣፋጭ የሆኑ ምግቦች በቀጥታ ወደ ግሉኮስ ተቀይረው ደማችን ውስጥ ገብተው ለእኛ ጉልበትን እና ማነቃቃትን ለመስጠት የሚወስዱት ጊዜ ይለያያል።

“ቴምር አንድም ስኳርነት ያለው ሲሆን፤ መጠናዊ የሆነ የግሉኮስ አጨማመርን ይፈጥራል፤ ይህም ተመራጭ ፍራፍሬ ያደርገዋል” ሲሉ ያክላሉ።

ከሥነ ምግብ አንፃር የተጠባበሱና ጣፋጭነት ያላቸው ኬኮችና ብስኩቶች ከመውሰድ ቴምር መመገብ ለጤና ጥሩ በመሆኑ በማንኛውም ጊዜ ቢወሰድ ሲሉ ይመክራሉ- ባለሙያው።

አክለውም በማንኛውም ጊዜ የምንመገባቸው ምግቦች ተመጣጣኝ እንዲሆኑ ይመከራሉ። “ለዚህም ደግሞ ትልቁ ግብዓት አትክልትና ፍራፍሬዎች ናቸው” ሲሉም ይገልፃሉ።

ከዓመታት በፊት በአገር አቀፍ ደረጃ ሰዎች ምን ይመገባሉ? (Food Consumption Survey) በሚል የተጠና ጥናት እንደሚያመላክተው የኢትዮጵያ ሕዝብ አትክልትና ፍራፍሬ አጠቃቀሙ በጣም ዝቅተኛ መሆኑን ያሳያል ብለዋል።

አቶ አብነት እንደሚሉት የዓለም ጤና ድርጅት አንድ ሰው በቀን ውስጥ 400 ግራምና ከዚያ በላይ አትክልትና ፍራፍሬ እንዲመገብ የሚመክር ቢሆንም የኢትዮጵያ ግን ዝቅተኛ ሆኖ ነው የተገኘው። በመሆኑም ቴምርን ጨምሮ ሌሎች አትክልትና ፍራፍሬዎች የኢትዮጵያ ሕዝብ በአግባቡ እየተመገበ አይደለም።

ጥናቱ አቅርቦትን በተመለከተ ያለው ነገር ባይኖርም የተመረተው እየተሸጠ፤ ምርት የለም ወይም ከምርት በኋላ በአቀማመጥ ችግር እየጠፋ ነው የሚል ሦስት ግምቶችን ያስቀምጣሉ።

በጥናቱ የኢትዮጵያ ሕዝብ በአብዛኛው የሚመገበው የእህል ዘሮችን፤ እንደ ስንዴና በቆሎ የመሳሰሉትን ሲሆን በአንዳንድ አካባቢዎች ድንችና ካሳቫ የመጠቀም ልምዶችን እናደሉ ያሳያል ብለውናል።

ይሁን እንጂ የእንስሳት ተዋፅኦ፣ አትክልትና ፍራፍሬዎች፣ የጥራጥሬ አጠቃቀም ዝቅተኛ ከሚባሉት ውስጥ የሚመደብ ሲሆን ትልቅ ለውጥም የሚፈልግ ነው ሲሉ አክለዋል።

* ይህ ጽሁፍ ቀደም ሲል የቀረበ ሲሆን አንዳንድ መረጃዎች ተጨምረውበት በድጋሚ የቀረበ ነው። BBCAmharic

Share and Enjoy !

Shares
0Shares
0