“Our true nationality is mankind.”H.G.

ሐመርን በወፍ በረር

ባሕር ዳር፡ መጋቢት 12/2011ዓ.ም (አብመድ) ዘመኑ አላጠቃቸውም፤ ባሕላቸው አልተቀየጠም፡፡ ሰው ወዳድ በፍቅር ኗሪ ናቸው፡፡ የሐመር ብሔረሰብ በደቡብ ብሔር ብሔረሰቦች እና ሕዝቦች ክልል ከሚገኙ ብሔሮች እና ብሔረሰቦች መካካል ናቸው፡፡ አሰፋፈራቸው የኦሞን ሸለቆ ተከትሎ የተመሠረተ ነው፡፡ በአሁኑ አጠራር በኦሞ ዞን ውስጥ፤ ሐመር ወረዳ በብዛት ይኖራሉ፡፡ ሐመሮች ዝናቸው በዓለም የናኘ ነው፡፡ ባሕላቸውን ስለጠበቁ ዓለም ሁሉ ይደነቅባቸዋል፡፡ ኢትዮጵያን ለማየት ያሰበ የውጭ ሀገር ጎብኚ ሐመርን ለማየት አስቦ ነው የሚመጣው፡፡ የሀገር ውስጥ ጎብኝም ቢሆን ከተሳካለት ይጎበኛቸዋል፡፡ ዕድሉን ካላገኘ ደግሞ ሁሌም በፍቅር ሊያያቸው ሲያስብ ይኖራል፡፡

ሐመሮች የአፍ መፍቻ ቋንቋቸውን ‹‹ሐመር አፎ›› በማለት ይጠሩታል፤ ሌሎች ግን ‹‹ሐመርኛ›› ይሉታል። ቋንቋው በኦሞአዊ የቋንቋ ቤተሰብ ሥር ይመደባል። የብሔረሰቡ አባላት ከራሳቸው ቋንቋ በተጨማሪ የበና፣ የአርቦሬ፣ የካራ እና የዳሰነች ብሔረሰቦች ቋንቋዎችን በሁለተኛ ደረጃ ይናገራሉ። የሐመር ቋንቋ ከንግግር ወይንም ከመግባቢያነት አልፎ የትምህርት ወይም የሥራ ቋንቋ ለመሆን አልበቃም። በ1999 ዓ.ም በተደረገ የሕዝብና ቤቶች ቆጠራ ውጤት መሠረት የብሔረሰቡ ሕዝብ ብዛት 46ሺ 532 ነው፡፡

‹‹ሐመር›› የሚለው የብሔረሰቡ መጠሪያ በቋንቋቸው ‹‹በተራራ እና በድንጋይ መካከል የሚኖሩ፣ የተዋሐዱና የተቀላቀሉ ሕዝቦች›› የሚል ፍቺ እንዳለውና ይህም ትርጉም ታሪካዊ መሠረት እንደያዘ ከብሔረሰቡ አዛውንቶች የተገኙ መረጃዎች ይጠቁማሉ፡፡ ይህ ትውፊት ሐመሮች በጥንት ዘመን በትላልቅና ሰንሰለታማ ተራሮች መካከል የሚገኙ የተቦረቦሩ ቋጥኞች ይኖሩ እንደነበር የሚያመላክት እንደሆነ የሐመር የዕድሜ ባለፀጋዎች ይናገራሉ፡፡

የብሔረሰቡ አባላት ዋነኛ መተዳደሪያ ከብት እርባታ ነው፤ ከዚህ ጐን ለጐን ንብ በማነብ እና በዝቅተኛ ደረጃ ደግሞ በቆሎና ማሽላ ለዕለት ፍጆታ በማምረት ኑሯቸውን ይመራሉ፡፡ የብሔረሰቡ ታሪካዊ አመጣጥ ጥንት ከ ‹‹ካራ፣ ኦሪ እና መርሲ›› በመጡ የተለያዩ ማኀበራዊ ቡድኖች ውሕደት የዛሬው የሐመር ብሔረሰብ እንደተገኘ ከብሔረሰቡ ታዋቂ ግለሰቦችና የሀገር ሽማግሌዎች የተገኘ አፋዊ መረጃ ያስረዳል፡፡

ከእነዚህ የትውፊት መረጃዎች እና ከላይ የተጠቀሱትን አራት መነሻ ሥፍራዎች መሠረት በማድረግ ብሔረሰቡ ውስጥ ስድስት ማኀበራዊ ቡድኖች መኖራቸውን ይነገራል፡፡ ‹‹ቶርቶሮ›› የሐመር ብሔረሰብ አባላት በዓመት አንድ ጊዜ አደባባይ በመውጣት የሚያከብሩት ባሕላዊ በዓላቸው ነው፡፡ የሚከበረውም በእሸት ወቅት ነው፡፡ በድግስና በጭፈራ ይከበራል፡፡ የጭፈራው ዋነኛ ተዋናዮችም ያገቡ ወጣቶች ጎልማሶችና አዛውንቶች ናቸው፡፡ ያላገቡ ወንዶችና ኮረዶች ሚና ደግሞ ድግሱን በማዘጋጀትና በማስተናገድ ላይ ብቻ የተወሰነ ነው፡፡

‹‹ኢቫንጋዲ›› የሐመር ወጣት ወንዶችና ልጃገረዶች ብቻ የሚሳትፉበት ባሕላዊ ጭፈራ ነው፡፡ ጭፈራውም በየሦስት ቀን አንዴ እያሰለሰ በሐመር መንደሮች በምሽት ጨረቃ ይካሄዳል፡፡ ‹‹ኢቫንጋዲ›› በአዝመራ ወቅት በሥራ የደከመን አዕምሮና አካል ለማዝናናት ሲባል የሚደረግ ባሕላዊ ጭፈራ ነው፤ የሐመር ወጣቶች ከማኀበራዊ ሕይወት ጋር የሚተዋወቁበት፣ ጓደኛ የሚይዙበት፣ ልብ ለልብ የሚተዋወቁበት፣ አዳዲስ ባሕላዊ ዘፈኖችና ጭፈራ የሚማሩበት እና የአጨፋፈር ስልቶችን የሚቀስሙበት አጋጣሚ ነው፡፡ ከዚህ በተጨማሪ ሐመሮች የተለያዩ አጋጣሚዎችን ምክንያት በማድረግ የሚጫወቱት ‹‹ኤሬ›› የተባለ ባሕላዊ ጨዋታ አላቸው፡፡ ኤሬ ወደ ሌላ አካባቢ ወይም ወደ ዘመቻ ለመሄድ ሲታሰብ በፉከራ መልክ የሚከወን ባሕላዊ ጨዋታ ነው፡፡

የሐመር ብሔረሰብ የራሳቸው የቤት አሰራርም አላቸው፡፡ የሐመሮች ባሕላዊ ቤት ከእንጨት የሚሠራ ነው፤ ጣሪያው በሣር ይከደናል፡፡ የተለያዩ ተባዮችን ለመከላከል በሚል ግድግዳው አይመረግም፡፡ ቤቱ የውስጥ ክፍሎች የሌሉት ልቅ በመሆኑ የቤት ውስጥ የመገልገያ ቁሳቁስ ከቆጥ ላይ ይሰቅላሉ፡፡ በቤት ግንባታው ሂደት ዋነኛውን ሚና የሚጫወቱት ወንዶች ናቸው፤ ሴቶች ደግሞ በሣር አቅርቦት ይሳተፋሉ፡፡

ሐመሮች ባሕላዊ ምግብ እና የአመጋገብ ሥርዓትም አላቸው፡፡ ‹‹ሙና መቱቆ›› (ኩርኩፋ)፣ ‹‹ በላሽ›› (በማሽላ ቂጣ)፣ ‹‹ዳንጵደ›› (ፎሰሴ) እና ዝጉ (ከማሽላና ከበቆሎ የሚዘጋጅ ቂጣ) ዋነኛ የሐመሮች ባሕላዊ ምግቦች ናቸው፡፡ ‹‹ፐርሴ›› (ቦርዴ) እና ‹‹አላ›› (የማር ብርዝ) ደግሞ ባሕላዊ መጠጦቻቸው ናቸው፡፡

የአመጋገብ ሥርዓታቸውን በተመለከተ የቤቱ አባወራ ከሁሉም ቀድሞ ይመገባል፡፡ እናት በመጨረሻ ለብቻዋ ትመገባለች፤ አንዳንዴም ከልጆቿ ጋር ልትመገብ ትችላለች፡፡ አባወራው በምንም አጋጣሚ ከመጀመሪያ ወንድ ልጁ ጋር አይመገብም፤ ይህን እንዳይፈጽም ባሕላዊ ሥርዓቱ እንደሚከለከለው የብሔረሰቡ አዛውንቶች ይናገራሉ፡፡

የሐመር ልጆች በተለይም ሴቶች ሀፍረተ ሥጋቸውን ለመሸፈን ሲሉ ከቆዳ የሚዘጋጅና በሐመርኛ ‹‹ሺራን›› የሚባል ግልድም ያገለድማሉ፡፡ ከላይ ደረታቸውን ለመሸፈን ደግሞ ጥብቆ ‹‹ቃሼ›› ያጠልቃሉ፡፡ ሴቶች በዕድሜ ከፍ ሲሉ ደግሞ ከፊት ለፊታቸው ‹‹ቶቆ›› ከወደ መቀመጫቸው ደግሞ ‹‹ፋላንቲ›› የተሰኘ ከቆዳ የሚዘጋጅ ባለ ጥንድ ጉርድ ቀሚስ ይለብሳሉ፡፡ ካገቡ በኋላ ደግሞ ከወገብ በታች ማለትም በፊት ለፊት ‹‹ኢኮርባ›› ከኋላ ‹‹ቡድኮርባ ›› የሚባል ከፍዬል ቆዳ የተዘጋጀ ጥንድ ቀሚስ ይለብሳሉ፡፡ ከወገብ በላይ ደግሞ ቃሼ ጥብቆ ያጠልቃሉ፡፡

ሐመር የራሳቸው የጋብቻ ሥርዓት አላቸው፡፡ ወንዱ የሴቷን ቤተሰብ ከጠየቀ በኋላ እንደሚያገባት ብቁ መሆኑን እና ብቁ አለመሆኑን ለመረዳት በሬ እንዲዘል የሚደረግበት ባሕል አለ፡፡ ወንዱ የተደረደሩ በሬዎች በብቃት ከዘለለ ያገባታል፡፡ ሳይዘል ከቀረ ግን እሷም ለማግባት ትንቀዋለች ባሕሉም አይፈቅድለትም፡፡

በሐመር ብሔረሰብ መካን ሴት በእህቷ ልትቀየር ትችላለች፤ ወንዱ ለቤተሰቦቿ ጥሎሽ ወስዶ ካገባት በኋላ መካን መሆኗ ከታወቀ እሷን በመፍታት ታናሽ እህት ካላት ታናሽ እህቷን እህት ከሌላትም የቅርብ ዘመዷን እንዲያገባ ይደረጋል፡፡ እሷ ግን ባል ሳታገባ ትቀራለች፡፡ በሐመር ባሕል መሠረት ከባሕሉ ውጭ የሆነች ሴት ወይም ወንድ በጎሳ መሪው አዛዥነት እንዲቀጣ ባሕሉ ይፈቅዳል፡፡

ሐመሮች የራሳቸው የጥል መፍቻ እና የእርቅ ሥርዓት አላቸው፡፡ በሐመር ብሔረሰብ ከባሕላዊው ሥርዓት የሚያፈነግጥ ሰው ቢኖር በጎሳ መሪዎች ባሕላዊ ፍርድ ይሰጠዋል፡፡ ወደ ሐመር ካቀኑ የማያዩት ነገር የለም፡፡ ረጅም ዘመን የተሻገረ አስደናቂ ባሕል እና የአኗኗር ዘይቤ ቃኝተው ይመለሳሉ፡፡

በታርቆ ክንዴ

www.facebook.com/118697174971952/posts/924927674348894

Share and Enjoy !

0Shares
0
0Shares
0